Circulariteit verkiezingsprogramma's varieert sterk

Van hele paragrafen over een circulaire economie, tot verkiezingsprogramma's waar het woord 'circulair' niet eens in voorkomt: de aandacht voor afval, recycling en circulariteit verschilt duidelijk per partij deze verkiezingen. Dat blijkt uit een rondgang van AfvalOnline bij een aantal van de grotere partijen. Eerder presenteerde de VVD het verkiezingsprogramma ook al met aandacht voor de circulaire economie. De programma's van D66 en Pieter Omtzigt's Nieuw Sociaal Contract zijn nog niet gepubliceerd.

Overigens zijn alle programma's nu nog concept-programma's, waar de partijleden amendementen voor kunnen inbrengen. De definitieve programma's waar de partijen de Tweede Kamerverkiezingen in gaan, kunnen anders uitvallen.

GroenLinks-PvdA

Zoals verwacht kan worden van een partij met Frans Timmermans aan het roer en letterlijk 'groen' in de partijnaam, is er in het verkiezingsprogramma van GroenLinks-PvdA, met de titel 'Samen voor een hoopvolle toekomst', veel aandacht voor de circulaire economie. De partij wil dat er heldere doelen komen voor het terugdringen van het grondstoffengebruik en het circulair maken van de economie. Het einddoel is een volledig circulaire Nederlandse economie in 2050, maar er komen ook tussendoelen. Die doelen worden wettelijk verankerd in een nieuwe Grondstoffenwet. Om de samenhang tussen het klimaat- en grondstoffenbeleid te waarborgen, wil de partij beide dossiers onderbrengen bij één coördinerend minister. 

Bij het bereiken van die circulaire economie wil GroenLinks-PvdA de afvalhiërarchie aanhouden: het afzien van producten komt voorop te staan, gevolgd door intensiever gebruik (delen), verbetering van de materialenefficiëntie, verlenging van de levensduur, hergebruik, reparatie en recycling. Ook zet de partij in op de vervanging van fossiele en minerale grondstoffen door biobased grondstoffen. Op Europees niveau wil de partij zich inzetten voor ambitieuze ecodesign-wetgeving, verplichtingen voor het gebruik van een oplopend percentage gerecyclede grondstoffen en specifieke circulariteitsdoelen voor individuele productgroepen, waaronder textiel en plastics.

In 2030 moeten alle plastic producten en verpakkingen voor 50 procent uit recyclaat bestaan. Tot die tijd wil de partij de verpakkingenbelasting opnieuw invoeren, om het gebruik van onnodige verpakkingen te ontmoedigen. Ook wil GroenLinks-PvdA de afvalstoffenbelasting op het storten en verbranden van afval verhogen en de afvalbranche en innovatieve bedrijven stimuleren om te komen met nieuwe duurzame verdienmodellen met secundaire grondstoffen.

Verder wil de partij vervuilende industrie strenger aanpakken. Er komt een totaalverbod op Pfas, vergunningen voor het gebruik van chemische stoffen worden in de toekomst altijd tijdelijk en er komen er strengere richtlijnen voor het dumpen van industrieel afval. "Grote bedrijven als Tata kunnen nu nog te makkelijk hun afval (staalslakken, granuliet) elders in het land dumpen tegen lage prijzen", vindt GroenLinks-PvdA. Ook komt er geen extra subsidie voor ondergrondse opslag van CO2 (CCS), omdat dit volgens de partij een tijdelijke oplossing is die grote vervuilers in staat stelt om langer te wachten met het overschakelen naar duurzame energie. Ook komt er een einde aan subsidies voor het gebruik van biomassa in kolencentrales, zodat er geen bijstook van biomassa meer mogelijk is. Reststromen uit de circulaire economie kunnen wel onder strenge voorwaarden worden gebruikt voor het opwekken van warmte.

BoerBurgerBeweging

De BoerBurgerBeweging (BBB) heeft het verkiezingsprogramma de titel 'Iedere Dag BBBeter' meegegeven. Hoewel veelal vanuit agrarisch oogpunt, staat er relatief veel relevants in voor de afvalsector. Zo wil de partij in het kader van de energietransitie dat overheidsbeleid producenten meer stimuleert om circulair te ontwerpen en zich te richten op grondstoffenefficiëntie, bijvoorbeeld middels een innovatieprogramma voor de recycling van batterijen, accu’s en windturbinebladen.

Ook wil de BBB het gebruik van circulaire en plantaardige bouwmaterialen stimuleren, zoals hout, vlas en riet. Lokale biomassareststromen die bijvoorbeeld vrijkomen bij regulier bosbeheer, kunnen voor kleinschalige lokale energieopwekking worden benut. Overige grootschalige biomassa vindt de BBB echter niet duurzaam. "Wij zijn dus tegen de import van grootschalige biomassa en te verbranden afval." De aanleg van lokale warmtenetten met restwarmte van bijvoorbeeld industrieën, datacenters en afvalverwerkers wil de partij wel stimuleren, als dit tenminste op lange termijn rendabel is.

Verder vindt de BBB dat dierlijke mest geaccepteerd moet worden als groeibevorderaar en grondstof in plaats als afvalstof, en dat er meer gedaan moet worden om het overboord gooien van afval op zee te voorkomen.

Partij voor de Dieren

'Een wereld te herwinnen', is de titel van het verkiezingsprogramma van de Partij voor de Dieren (PvdD), dat de meest radicale maatregelen voor een circulaire economie voorstelt. Net als GroenLinks-PvdA wil de partij voor de realisatie van een circulaire economie, inzetten op minder consumptie. "Dat vraagt wat, want onze samenleving is vergaand doorgeslagen naar een verspillende consumptiemaatschappij, ten koste van alles wat werkelijk belangrijk is." De PvdD wil daarom kritisch bevragen "wat we nodig hebben en wat verspillende onzin is." De deadline voor die circulaire economie wordt wel beduidend vroeger gelegd: in 2030 moet die al bereikt zijn in Nederland. Ook de PvdD pleit voor een Grondstoffenwet, met bindende verplichtingen voor het terugdringen van grondstoffengebruik. Ook moet er in de Rijksbegroting een grondstoffenplafond komen.

Wegwerpproducten worden zover mogelijk teruggedrongen, wegwerpplastic wordt helemaal verboden, en er komen strengere ecodesign-regels voor nieuwe producten. Met fiscale prikkels moeten gerecyclede grondstoffen goedkoper worden dan virgin materiaal. Verder wil de PvdD het statiegeldsysteem uitbreiden naar alle drankverpakkingen, dus ook bijvoorbeeld sapflessen en drankenkartons. Om zwerfafval te voorkomen worden sigarettenfilters en het oplaten van ballonnen verboden. Verder moet de ja-ja-sticker voor reclamefolders landelijk worden ingevoerd.

De partij wil de nationale overcapaciteit voor afvalverbranding zo snel mogelijk afbouwen, een einde maken aan de import van buitenlands afval en de afhankelijk van afvalverbranding voor energieproductie voorkomen. 

CDA

Ook het CDA heeft in het verkiezingsprogramma 'Recht doen' relatief veel aandacht voor circulaire kwesties. Zo wil de partij de verantwoordelijkheid voor een meer duurzame productie meer bij de producent leggen. De afgelopen jaren is die volgens de christendemocraten volledig bij de consument gelegd, met onvoldoende resultaat. Er moeten betere fiscale mogelijkheden komen voor het beprijzen van negatieve effecten van producten op natuur en milieu, bijvoorbeeld via een stapsgewijze aanpassing van de energiebelasting tot een Europese grondstoffenheffing. "Daarmee maken we bijvoorbeeld een einde aan de situatie dat nieuw plastic goedkoper is dan gerecycled plastic." In tegenstelling tot een aantal andere partijen wil het CDA wel blijven investeren in het gebruik van (duurzame) biomassa voor energie-opwekking.

Een circulaire economie en hergebruik zijn volgens het CDA nodig om concurrerend te blijven en om de leveringszekerheid van grondstoffen veilig te stellen. Daarvoor "moet de uitvoeringskracht van de overheid en het bedrijfsleven omhoog" en moeten perverse prikkels verdwijnen, om bijvoorbeeld de productie van circulair plastic te stimuleren. Ook steunt de partij een Europese grondstoffenheffing, strengere product-normering en het recht op reparatie van bijvoorbeeld smartphones. 

SP

De SP heeft van de grotere partijen de minste aandacht voor de circulaire economie. In het verkiezingsprogramma 'Nu de mensen' komen de woorden 'circulair' en 'circulariteit' zelfs helemaal niet voor. Over de overige afvalgerelateerde onderwerpen zijn de socialisten kort van stof. Zo vindt de partij biomassa en biobrandstoffen geen goed alternatief voor energie-opwekking zolang die onvoldoende uit afval gewonnen kunnen worden en moet harder worden opgetreden tegen afvaldumping en het storten
van vervuild afval. Waar dat hardere optreden precies uit moet bestaan, specificeert de partij niet. Tot slot wil de SP dat de vervuilende industrie harder wordt aangepakt om de CO2-uitstoot terug te dringen. De kosten daarvoor moeten niet bij de consument terechtkomen. "Verhoging van de belastingen, zoals een plastictaks of een vliegtaks, worden niet gevoeld door mensen met een hoog inkomen, die relatief veel uitstoot veroorzaken", aldus de partij.