Afvalconferentie trekt streep in het zand

Terwijl de Tweede Kamerleden in Den Haag het debat voerden over hoe de transitie naar een circulaire economie eruit zou moeten zien, verzamelde de afvalsector zich in de Jaarbeurs Utrecht voor de jaarlijkse Afvalconferentie. Organisatoren NVRD en Vereniging Afvalbedrijven hadden dit jaar het thema ‘Tot hier en niet verder’ gekozen. Idee daarachter is dat de afvalsector van nature dienstverlenende activiteiten verricht, waarvoor de overheid in de vorm van wet- en regelgeving de grenzen heeft getrokken. Het werk is niet sexy, impopulair misschien zelfs, en er is doorgaans weinig (politieke) aandacht voor maintenance onderwerpen als afvalbeheer. ‘Het spijkertje van de Mona Lisa’, illustreerde dagvoorzitter Sofie van den Enk de taak van de sector. Maar als er zaken misgaan, en de overheid daar - in de ogen van de sector althans - geen of te weinig consequenties verbindt, dan heeft de samenleving wel een probleem. En dus is het misschien zaak om een en ander op de spits te drijven, vindt NVRD-voorzitter Henry Meijdam en een streep in het zand te trekken als sector. “Regelgeving moet namelijk wel uitvoerbaar zijn, en niet verstikkend.” Meest actuele voorbeeld daarvan is uiteraard de gewijzigde Opiumwet en de daaruit voortvloeiende problematiek rond (ontploffende) lachgascilinders. Maar ook agressie en geweld tegen medewerkers uit de afvalbranche, batterijbranden of Pfas bezorgen de sector de nodige hoofdbrekens.

Veranderproces

Toch ligt de oplossing niet alleen in zeuren (of souffleren) richting de overheid, verandering teweeg brengen betekent soms ook een stap naar achteren zetten en het eigen gedrag aanpassen. Om de aanwezigen daarbij te helpen en inspireren, was gedragswetenschapper Ben Tiggelaar ingevlogen, die de zaal op interactieve wijze meenam in de do’s en don’ts in een veranderproces. Hij wees bijvoorbeeld op het belang van kleine stappen zetten naar iets groters, het delen van succesverhalen, het communiceren van grenzen zoals ‘grommen aan de grens’, en de focus op een omgeving, in plaats van op een persoon voor het bevorderen van verandering. Een leestip van Tiggelaar voor wie zich verder wil verdiepen in het stellen en communiceren van grenzen, is The Book of Boundaries van Melissa Urban.  

Na het plenaire gedeelte konden de aanwezigen terecht bij vijf sessies met de thema’s lachgascilinders, batterijbranden, pfas en ZZS, agressie tegen afvalmedewerkers en wegwerpplastics. Bijzonder was dat bij de sessie over lachgascilinders drie Rijksambtenaren spraken die als voorwaarde voor hun aanwezigheid hadden gesteld dat niet naar buiten mocht worden gebracht wat zij tijdens die sessie zeiden. Vandaag (5 oktober) vindt opnieuw een gesprek plaats tussen afvalsector en Rijksoverheid over de problematiek, en naar verluid is een oplossing nog ver te zoeken. Jammer dat dat in de tussentijd blijkbaar ook geldt voor transparantie vanuit de Rijksoverheid op dit onderwerp.

Lastig

Dat zaken lastig kunnen zijn, bleek ook tijdens de sessie over batterijbranden, geleid door Stichting Open en Stibat die uitvoering geven aan de UPV rond AEEA en batterijen. Lithiumbatterijen veroorzaken in de afvalinzameling en -verwerking aanzienlijk veel branden, met alle gevolgen van dien (zie onder dit bericht een filmpje met voorbeelden van branden veroorzaakt door lithiumbatterijen). De verwachting is dat er in de toekomst nog veel meer lithium-batterijhoudende apparaten op de markt zullen worden gebracht, waarbij de batterij vaak ‘embedded’ is, dus niet uit het apparaat te verwijderen. Partijen uit de afvalsector zouden graag zien dat de UPV-organisaties druk uitoefenen op producenten om bij het ontwerp aanpassingen te doen, zoals het kunnen verwijderen van de batterijen. Stichting Open laat echter weten dat 90 procent van haar achterban bestaat uit importeurs, en niet uit producenten, dus dat haar invloed daar beperkt is. De stichting wijst op haar beurt op het belang van Europese regelgeving op dit soort punten. Ook eventueel statiegeld op batterijen – een wens vanuit de afvalsector – levert discussie op. Want hoe effectief is dat bijvoorbeeld bij producten met een lange levensduur? En welk bedrag is zinvol? Een onderzoek daarnaar loopt nog.

Aanhangers vinden

Aan het eind van de middag vatte Meijdam samen dat veel kwesties genuanceerd liggen en de meningen daarover uiteen kunnen lopen. “Maar op het hoogste abstractieniveau - dat we minder afval willen, dat we de circulaire economie willen bevorderen en dat we moeten samenwerken om dat te doen – zijn we het met elkaar eens.” Zaak is volgens hem nu om ook buiten de kring die gisteren op het congres aanwezig was, aanhangers te vinden om deze doelen te realiseren. Van der Ham benadrukte daarbij nog de noodzaak om vooral ook als sector niet alleen verongelijkt te zijn over zaken. “Trek daar een streep onder, kijk in de spiegel en bedenk ook zelf initiatieven zodat we boven onszelf uitkomen”, was zijn boodschap.