Recycling fietshelmen nog lange weg te gaan
De populariteit van de fietshelm groeit gestaag, aangejaagd door de opmars van de e-bike en de aandacht voor veiligheid. Voor de circulaire verwerking van afgedankte fietshelmen bestaan echter nog maar weinig initiatieven.
Een fietshelm gaat niet onbeperkt mee. Deze moet na enkele jaren gebruik – of direct na een harde val – uit veiligheidsoverwegingen vervangen worden. Voor de verwerking van afgedankte fietshelmen bestaan echter nauwelijks duurzame oplossingen. "De traditionele route is verbranden", zegt Paul Wassenaar, eigenaar van helmproducent Go-Off. "Daarmee gaan waardevolle kunststoffen verloren. Door de toename van het aantal e-bikes komen er bovendien steeds meer helmen op de markt en wordt dit vraagstuk urgenter."
Een belangrijke stap richting recycling begint bij het ontwerp. “Een fietshelm bestaat hoofdzakelijk uit een buitenlaag van kunststof, vaak polycarbonaat, en een binnenlaag van geëxpandeerd polystyreen (EPS), beter bekend als piepschuim”, vertelt Wassenaar. “Daarnaast zijn er onderdelen aanwezig, zoals riempjes, gespen en verlichting.”
Op dit moment kennen de meeste fietshelmen een zogenoemde ‘in mold’-constructie, waarbij de verschillende onderdelen met warmte aan elkaar verbonden zijn. Dit maakt scheiden moeilijk. De Belgische helmproducent Lazer heeft een systeem ontwikkeld om onderdelen van een fietshelm mechanisch met elkaar te verbinden. Consumenten kunnen de onderdelen van zo’n EcoLoc-helm aan het einde van de levensduur zelf eenvoudig van elkaar scheiden en de verschillende materialen ter recycling aanbieden.
In de praktijk
Om te onderzoeken hoe de recycling van fietshelmen in Nederland in de praktijk werkt, zamelt Go-Off de komende tijd gebruikte fietshelmen in via eigen inzamelbakken en diverse samenwerkingen. Zo vormen de afgedankte kinderhelmen afkomstig van platform BikeFlip, dat een kinderfietsabonnement met meegroeiservice aanbiedt, een stabiele retourstroom. Kinderen wisselen immers regelmatig van helm in verband met groei. Ook inzamelinitiatief voor diverse afvalstromen Droppie zamelt inmiddels fietshelmen in voor Go-Off, vertelt Wassenaar.
De ingezamelde fietshelmen versnippert Go-Off in een shredder. Daarna volgt een scheidingsproces. “Het versnipperde materiaal gaat in een grote bak met water, om de belangrijkste materiaalstromen van elkaar te scheiden. Het EPS blijft drijven, terwijl het polycarbonaat naar de bodem zakt”, legt Wassenaar uit. Een externe partij verwerkt het polycarbonaat tot een hoogwaardig kunststofgranulaat en voegt stabilisatoren toe om een constante kwaliteit te verkrijgen. Deze grondstof kan vervolgens opnieuw worden gebruikt voor kunststofproducten. “Het zou mooi zijn als dit materiaal terugkomt in een nieuwe helm of in de buitenschaal daarvan.” Zover is het echter nog niet.
Want hoewel de techniek beschikbaar is, ligt de grootste uitdaging in het inzamelen van voldoende materiaal. Recyclingbedrijven werken met grote volumes en een stabiele kwaliteit grondstof. “Een individuele fabrikant heeft niet genoeg afgedankte helmen om een rendabele recyclingstroom op te zetten. Een helm gaat gemiddeld meerdere jaren mee. De consument weet nog niet dat fietshelmen te recyclen zijn. Daardoor komt het materiaal maar langzaam terug”, benadrukt Wassenaar.
Daarom richt Go-Off zich niet alleen op de eigen fietshelmen, maar zamelt het ook gebruikte helmen van andere merken in. “De komende maanden willen we vooral aantonen dat het proces werkt.” Al is een volledig circulaire fietshelm voorlopig nog toekomstmuziek. Vooral het EPS-gedeelte vormt een uitdaging, vertelt Wassenaar. Dit materiaal is essentieel voor de veiligheid van de helm, omdat het de impact van een val opvangt. “De certificering van een helm stelt hoge eisen aan de eigenschappen van de gebruikte materialen. Gerecyclede grondstoffen hebben vaak meer variatie in kwaliteit dan nieuwe. Daarom is het belangrijk om eerst stabiele materiaalstromen op te bouwen”, legt hij uit.
Nog geen structurele inzameling
Andere initiatieven voor het inzamelen van gebruikte fietshelmen ontbreken vooralsnog. Zo leert navraag dat de ANWB de ontwikkelingen en innovaties rond de recyclebaarheid van fietshelmen met belangstelling volgt, maar ziet dat deze zich nog in een vroege fase bevinden. Waar de ANWB binnen andere productgroepen wel circulaire initiatieven kent – zoals het inzamelen van oude koffers voor recycling en hergebruik van materialen – is zo’n programma voor gebruikte fietshelmen er nog niet. “Zodra er voor fietshelmen vergelijkbare mogelijkheden beschikbaar zijn, gaan we onderzoeken welke rol ANWB daarin kan spelen”, zegt een woordvoerder.
Ook Bovag heeft op dit moment geen speciale programma’s of plannen voor het inzamelen en recyclen van afgedankte fietshelmen, vertelt een woordvoerder. Daarmee ontbreekt voor consumenten en de fietsbranche vooralsnog een structurele route om oude fietshelmen gescheiden in te zamelen en hoogwaardig te laten verwerken. Al nodigt Wassenaar de fietsbranche nadrukkelijk uit om bij Go-Off een inzamelbak te bestellen en te starten met inzamelen. Recyclebedrijven kunnen bovendien bij zijn bedrijf afgedankte helmen inleveren.
Vakblad Afval! september 2026 (nummer 6)
