Politieke keuzes nodig voor UPV 2.0
Dat uitgebreide producentenverantwoordelijkheid de overgang naar een circulaire economie kan versnellen, daar was iedereen het wel over eens tijdens de Circulaire Poort. Over het 'hoe' moet de politiek knopen doorhakken.
De Vereniging Producentenverantwoordelijkheid Nederland (VPN) organiseerde vandaag in het Haagse Nieuwspoort een bijeenkomst over hoe uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) de transitie naar een circulaire economie kan versnellen. De meningen daarover bleken verdeeld. Is het nu verstandig om de uitvoering van UPV voor 10 jaar te beleggen bij één partij? Moeten producenten financieel verantwoordelijk worden gemaakt voor hun producten in het restafval? En moet iedere ketenpartij met inspraak in UPV ook een bindende doelstelling krijgen? Zomaar een greep uit de vragen waar de aanwezige experts, Kamerleden en anderen in de zaal uiteenlopende ideeën over hadden.
VPN-voorzitter Hester Klein Lankhorst, tevens directeur van producentenorganisatie Verpact, opende het bal al met de constatering dat de zaal vol zat met mensen die elkaar stevig (moeten) uitdagen. "We zullen samen keuzes moeten maken", stelde ze. Samen met de politiek dus ook, die knopen door moet hakken over de doorontwikkeling van het instrument UPV. Iets waar al even mee getalmd wordt. "Wat denk ik enorm gaat helpen is dat we een minister krijgen die met circulaire economie aan de slag gaat [Stientje van Veldhoven, red.]. We weten allemaal dat het beter moet."
Dat onderstreepte ook PBL-directeur Marco Hekkert nog maar eens. Met het gebruik van minder grondstoffen ligt Nederland niet op schema, we consumeren steeds meer nieuwe producten, de levensduur van die producten neemt af en hoewel we veel recyclen, recyclen we veel te weinig hoogwaardig. Allemaal trends die in de overgang naar een circulaire economie doorbroken moeten worden. Wat Hekkert betreft moet de overheid "de duimschroeven durven aan te draaien bij producenten". Inzamelen voor recycling is niet meer voldoende. Recyclaat moet terugkomen in nieuwe (hoogwaardige) producten, spullen moeten langer mee kunnen en waar mogelijk moet het grondstoffengebruik omlaag. Zaken die UPV nog te weinig stimuleert. En de overheid moet UPV beter monitoren en handhaven. "De consument kiest niet plots voor circulair. De overheid moet normeren en beprijzen om een markt te creëren. En altijd maar wachten op beleid hiervoor uit de EU is onverstandig. Daarmee helpt Nederland circulaire bedrijven niet. Het is een gotspe dat de bedrijven die handelen naar een circulaire economie de afgelopen tijd juist omvielen."
Topambtenaar bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat Afke van Rijn schetste een aantal verbeterrichtingen voor UPV waar de overheid achter de schermen al even aan werkt. UPV moet circulariteit bijvoorbeeld meer stimuleren (bijvoorbeeld meer hergebruik), toezicht en handhaving moeten beter en rollen in ketens verduidelijkt. Knopen daarover moeten echter veelal worden doorgehakt door de politiek. In die zin zijn we nog net zo ver als vorig jaar tijdens de Circulaire Poort van VPN, toen het ook al wachten was op wat de overheid nu precies wil.
Politiek aan zet
Hoopvol was misschien dat de aanwezige Kamerleden Björn Schutz (VVD), Dion Huidekooper (D66) en Jantine Zwinkels (CDA) redelijk beslagen ten ijs kwamen in een paneldiscussie. Hoewel ze zelden heel scherp stelling namen, bleek dat ze zich sinds hun installatie echt wel hebben verdiept in het circulaire-economie- en UPV-dossier. Toen Schütz grapte dat straaljagers, huizen bouwen en stikstof de core business van dit kabinet zullen vormen, merkte Zwinkels fijntjes op dat de circulaire economie daar wat haar betreft toch óók onder valt. De komende maanden wordt het interessant te zien welke weg minister Van Veldhoven zal inslaan met het UPV-beleid en in hoeverre Kamerleden hierop gaan meesturen. Ze deden er vandaag ongetwijfeld de nodige ideeën voor op. Belanghebbenden zullen echter ook reikhalzend uitkijken naar Europese plannen voor UPV, die tegen het einde van dit jaar verwacht worden.
VPN heeft ondertussen alvast een position paper gepubliceerd over waar het volgens producentenorganisaties heen moet met het UPV-beleid. "Een startpunt voor discussie wat ons betreft", sloot Klein Lankhorst af. "Laten we vooral de samenwerking blijven zoeken met z'n allen."
