Woo-verzoek toont inspanning Aartsen tegen verhoging statiegeld

Dit blijkt uit openbaar gemaakte documenten van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, naar aanleiding van een Woo-verzoek, met betrekking tot het besluit van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) om producentenorganisatie Verpact afgelopen september een last onder dwangsom op te leggen. De documenten zijn eerder deze week openbaar gemaakt.

Begin september kreeg Verpact van de ILT een nieuwe last onder dwangsom opgelegd, vanwege een gebrekkige inzameling van plasticflessen. Met deze last wilde de inspectiedienst de producentenorganisatie aanzetten om consumenten een extra financiële stimulans te geven om de inzameldoelstelling van 90 procent voor plasticflessen te behalen. Hiervoor droeg de ILT drie mogelijkheden aan: een verhoging van het statiegeldbedrag met 15 cent, een bedrag van 15 cent extra uitkeren bij het inleveren van de verpakking dan erop is geheven bij de aanschaf ervan (de zogeheten retourpremie), of een combinatie van beide.

Aanwijzingsbevoegdheid

Het was begin september bekend dat toenmalig demissionair staatssecretaris Thierry Aartsen (IenW) tegen de verhoging van het statiegeldbedrag was, onder meer om negatieve impact op consumenten te voorkomen en om maatschappelijk draagvlak voor het statiegeldsysteem te behouden. Liever zag hij positieve (financiële) prikkels om de consument tot goed inlevergedrag te verleiden. Volgens hem is het eerst en vooral van belang om het statiegeldsysteem zo snel mogelijk uit te breiden met meer (bulk)innamepunten en door extra of slimme openbare afvalbakken te plaatsen, waarin statiegeldverpakkingen apart worden ingenomen.

Wat opvalt in de openbaar gemaakte documenten is dat uit Whatsapp-berichten blijkt dat de demissionair staatssecretaris zijn "aanwijzingsbevoegdheid" wil inzetten om een verhoging van het statiegeldbedrag te voorkomen.

'Vaag en niet committerend'

Vervolgens zijn Verpact en Aartsen aan de slag gegaan met de uitwerking van wat Verpact later dat jaar presenteerde als de Totaalaanpak Statiegeld. In de documenten krijgt Verpact in aanloop naar de presentatie van deze aanpak meerdere malen de opmerking mee dat veel vaag en niet committerend is. Ook was er kritiek op bijvoorbeeld de loterij. Enerzijds moet het succes hiervan in een proef worden vastgesteld, anderzijds verwacht Verpact hier een grote impact van. Dat is tegenstrijdig, zo klinkt het.

Overigens heeft de ILT afgelopen november laten weten dat Verpact aan de opgelegde last voldoet en dat ze de last aanpast. Wel blijft de dienst erop toezien dat Verpact aan de opgelegde lasten voldoet, totdat de inzameldoelstellingen van 90 procent zijn behaald. Gisteren (26 maart) bleek uit de voorlopige cijfers van de producentenorganisatie over 2025 overigens dat de wettelijke inzameldoelstelling voor plasticflessen met 77 procent nog steeds buiten bereik ligt.

'Aartsen doorkruist ILT'

In een reactie op de Woo-documenten laat directeur Rob Buurman van Fair Resource Foundation weten dat de kwestie over een hoger statiegeldbedrag lag tussen de ILT en Verpact, en niet bij demissionair staatssecretaris Aartsen. "De staatssecretaris heeft zijn bevoegdheid maximaal gebruikt om de verhoging van statiegeld te voorkomen, waarmee hij zijn eigen handhavende instantie - de ILT - heeft doorkruist", geeft Buurman aan. "Enkele dagen voordat de rechter uitspraak zou doen in de voorlopige voorziening tussen ILT en Verpact, zijn Verpact, de staatssecretaris en ILT tot een deal gekomen over een goksysteem voor statiegeld. De tanden van de milieuwaakhond die de ILT moet zijn, zijn er hier door staatssecretaris Thierry Aartsen zelfstandig nauwkeurig uitgetrokken."