'Circulaire economie niet geholpen met kabinetsplannen'

De Vereniging Afvalbedrijven (VA) constateert in een eerste reactie op de kabinetsplannen dat afval verwerken de komende jaren fors duurder wordt in Nederland. De extra lasten voor afvalverwerking lopen volgens de vereniging nog altijd op tot bijna een half miljard euro in 2035. Hierdoor dreigen afvalstromen, investeringen en banen naar het buitenland te verdwijnen. Ook komen investeringen in recycling en CO2-reductie onder enorme druk te staan. Dat is desastreus voor de circulaire economie en de afvalinfrastructuur.

Dat de extra heffingen die de afvalsector al langer boven het hoofd hingen, vertraagd worden ingevoerd, is volgens de VA absoluut geen oplossing, omdat de heffingen nog zodanig zijn dat dit grootschalige afvalweglek niet kan voorkomen. Kabinet en Tweede Kamer moeten zich volgens de vereniging bovendien realiseren dat de lastenverzwaring ook de schatkist kan raken. Wanneer afvalstromen naar het buitenland verdwijnen, blijft er in Nederland minder afval over om te belasten. Door de afnemende bedrijvigheid lopen bovendien de inkomsten uit onder meer loonbelasting en vennootschapsbelasting terug. Logischerwijs wil de VA zo snel mogelijk met de politiek om tafel om de kabinetsplannen alsnog van tafel te krijgen.

Voor recyclers zijn de stijgende kosten voor de verwerking van restafval ook een flinke domper. Via NRK laten plasticrecyclers weten dat deze stijging, ondanks de matiging, zorgt voor toenemende kosten voor recycling. Het afvoeren van het residu dat er na het recyclen overblijft gaat namelijk meer kosten. Dat zet recyclers in Nederland verder onder druk. Tot er hulp voor recyclers uit Europa komt, is er ter overbrugging van de tussenliggende periode ondersteuning van Nederlandse kunststofrecyclers nodig in de operationele kosten en/of van de onrendabele top, waarschuwt de vereniging, die overigens wel blij is met het extra budget dat het kabinet vrijmaakt voor innovatie.

Namens oudpapier- en metaalrecyclingbedrijven komen de FNOI en MRF met een vergelijkbare boodschap. De iets lagere heffingen voor afvalverwerking blijven volgens de brancheverenigingen nog altijd absurd hoog zonder dat daar enig voordeel voor de circulaire economie tegenover staat. Recyclers zijn de dupe. Terwijl recyclingbedrijven al vanuit vele kanten worden geconfronteerd met stijgende kosten en het toch al moeilijk concurreren is met primaire grondstoffen en het buitenland, krijgen ze ook nog eens te maken met stijgende kosten voor de afvoer van hun residustromen die ontstaan bij hoogwaardige recycling.

Maatregelen aan de bron

Vanuit het kamp van de NVRD is de toon anders. Gemeentelijke afvaldiensten zijn blij met het deels terugdraaien van de verhoging van de afvalstoffenbelasting en het langzamer invoeren van de aanscherping van de CO2-heffing voor afvalenergiecentrales, stelt de vereniging. Hiermee geeft het kabinet gehoor aan de oproep om de rekening van de oorspronkelijke plasticheffing van 567 miljoen euro niet eenzijdig bij de afvalsector en daarmee indirect bij gemeenten en inwoners neer te leggen. Nu moet de overheid doorpakken bij de bron, waar wordt bepaald welke producten en verpakkingen op de markt komen. Daar zijn prikkels nodig die zorgen voor minder afval en meer hergebruik, vindt de NVRD.

De NVRD vindt het wel passend dat het kabinet afvalverbranding zwaarder belast. Een evenredige prijsprikkel kan afvalpreventie, betere scheiding en recycling stimuleren. Daar moeten maatregelen bij komen die deze circulaire keuzes daadwerkelijk mogelijk en aantrekkelijk maken. De Werkgroep Afvalsector, waaraan de NVRD namens gemeenten en publieke afvalbedrijven deelnam, heeft concrete alternatieven aangedragen. Daaronder vallen bijvoorbeeld heffingen op plastic verpakkingen, die het kabinet zelf overigens ook heeft onderzocht. De NVRD roept het kabinet en de Tweede Kamer op de voorstellen verder uit te werken en daaraan een duidelijke planning te verbinden.

De Fair Resource Foundation (FRF) mist ook de fiscale prikkels die de circulaire economie vooruit moeten helpen. Ondanks dat de lastenverzwaring voor de afvalsector wat wordt verminderd, maakt het kabinet geen keuzes die sturen richting minder fossiel en meer circulair, ziet de milieuorganisatie. De motie Stultiens c.s., die opriep om te kiezen voor heffingen op fossiele en lineaire consumptie, is genegeerd. En dat terwijl er opties zijn voor alternatieve inkomsten die ook goed zijn voor het milieu. Voor FRF is het een no brainer om de plastic-afdracht richting de EU van zo'n 235 miljoen per jaar bij de verpakkingsindustrie te leggen. Deze afdracht is gebaseerd op de hoeveelheid niet gerecyclede verpakkingen en de wettelijke verantwoordelijkheid voor inzameling en recycling ligt bij de verpakkingsindustrie. Het is dan ook een raadsel waarom Nederland jaar naar jaar deze afdracht uit de algemene middelen bekostigt. Ook is het volgens de organisatie de hoogste tijd om fossiel plastic te belasten: een economie met duurzame grondstoffen moet worden opgebouwd en dat betekent onder meer dat de toepassing van fossiel plastic financieel minder aantrekkelijk moet worden dan plastic gemaakt van afval, biologisch materiaal of van CO2.

Structurele financiering

De Nederlandse Vereniging Circulaire Economie (NVCE) is blij met de openstelling van de circulaire subsidieregelingen DEI+ Circulaire Economie en Ekoo, maar benadrukt toch ook dat structurele financiering voor de circulaire economie achterblijft op de begrotingen van het kabinet. De middelen voor circulaire economie lopen verder terug dan vorig jaar al aangekondigd: van 70 miljoen euro dit jaar, naar 65 miljoen euro in 2027, richting 46 miljoen euro in 2030. Juist nu circulaire bedrijven klaarstaan om op te schalen, neemt de financiële ondersteuning dus af.

De NVCE pleitte eerder samen met VNO-NCW, MKB-Nederland, VNCI, Koninklijke Metaalunie, FME, Jonge Klimaatbeweging en Natuur & Milieu voor 1,5 miljard euro per jaar voor de circulaire economie. Dat geld is er dus nog niet, maar vorige week zegde de minister wel toe deze gezamenlijke oproep voor meer financiering mee te nemen in de gesprekken over de begroting voor volgend jaar. De NVCE roept het kabinet nu op die toezegging bij de Voorjaarsnota concreet te maken.

Branchevereniging Kringloop Nederland (BKN) noemt het “pijnlijk” om te moeten constateren dat de middelen die gereserveerd zijn op de begroting voor de circulaire economie, bij uitstek de economie van de toekomst, teruglopen. Hoe deze middelen besteed gaan worden is ook nog eens onduidelijk voor de vereniging. Daarnaast typeert de volledige focus op innovatie en technologie het beleid van dit kabinet: de menselijke maat, die juist centraal moet staan in de circulaire economie lijkt hiermee te worden vergeten, aldus BKN. 

Verpact hoopt ook op meer investeringen in de circulaire economie. De producentenorganisatie roept het kabinet op om circulariteit nadrukkelijk mee te nemen in de nieuwe innovatie- en investeringsagenda. Bij de oprichting van de Nationale Investeringsinstelling en het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie, maar ook bij de Innovatiebox en nieuwe middelen uit het Nationaal Groeifonds, moet nadrukkelijk worden gekeken naar het potentieel van circulaire innovaties. Zo versnelt Nederland de investeringen die nodig zijn voor een sterke circulaire economie én tegelijkertijd werken we aan grondstoffenzekerheid, innovatiekracht en een sterke concurrentiepositie van de Nederlandse industrie. De circulaire economie is niet de economie van morgen, maar de nieuwe economie van vandaag, stelt Verpact, dat dus snel actie wil zien op dit punt.

Regeldruk, netcongestie en vergunningen

BRBS Recycling ziet dat het kabinet investeert in klimaat, energie, infrastructuur en innovatie, maar mist een echte boost voor de circulaire economie, anders dan de gelden die voor CO2-opslagproject Aramis worden vrijgemaakt. Het voornemen tot vermindering van de regeldruk noemt de brancheorganisatie wel hoopgevend en het oplossen van knelpunten op het gebied van netcongestie en trage vergunningverlening juicht ze natuurlijk toe. Enkele andere brancheorganisaties benoemen dit ook als lichtpuntjes, al blijft het afwachten wat er van de plannen hiervoor terechtkomt. BRBS Recycling telt ook haar zegeningen als het gaat om de langzamere invoering van de CO2-heffing voor afvalverbrandingsinstallaties en het gedeeltelijk terugdraaien van de hogere afvalstoffenbelasting. Maar uiteindelijk lijkt deze Miljoenennota meer op een doosje met pleisters dat opengetrokken wordt om wat schaafwondjes te bedekken, dan dat er echt een kwaal wordt aangepakt, besluit de organisatie.